داروهای حساس به نور؛ امید تازه برای بازگرداندن بینایی

یک کنسرسیوم بین‌المللی از برجسته‌ترین موسسات تحقیقاتی اروپا به رهبری موسسه مهندسی زیستی کاتالونیا (IBEC)، موفق به ساخت و توسعه رده جدیدی از داروهای مولکول‌کوچک حساس به نور (Photoswitchable Small Molecules) شده‌اند که توانسته‌اند در مدل‌های آزمایشگاهی موش‌های نابینا، حس درک نور و فعالیت‌های بینایی را در شبکیه بازسازی کنند. این دستاورد علمی خیره‌کننده، افق‌های درمانی تازه‌ای را برای مبتلایان به بیماری‌های دژنراتیو شبکیه پیش‌رو قرار داده است. از نقطه نظر بیوفیزیک مولکولی و فارماکولوژی اپتوژنتیک، بیماری‌هایی نظیر رتینیت پیگمنتوزا (Retinitis Pigmentosa) و دژنراسیون وابسته به سن ماکولا (AMD) ناشی از تخریب پیش‌رونده سلول‌های گیرنده نوری (فوتورسپتورهای میله‌ای و مخروطی) در شبکیه چشم هستند. مولکول‌های دارویی فوتوسوئیچ شونده توسعه‌یافته با اتصال انتخابی به کانال‌های یونی غشایی در سلول‌های باقی‌مانده عقده‌ای شبکیه (RGCs)، این سلول‌ها را قادر می‌سازند تا در پاسخ به فوتون‌های نوری تغییر کنفورماسیون داده و پتانسیل عمل عصبی را به قشر بینایی مغز مخابره نمایند. از بعد چشم‌انداز کاربردهای بالینی، پژوهشگران توانسته‌اند دو ترکیب دارویی بسیار پایدار را فرموله کنند که بر خلاف پروتکل‌های تهاجمی ژن‌درمانی یا ایمپلنت‌های الکترونیکی شبکیه، به سادگی و از طریق قطره‌های چشمی موضعی یا تزریق‌های دوره‌ای بدون درد تجویز می‌شوند. آزمون‌های رفتاری موش‌های تیمارشده نشان‌دهنده بازگشت پاسخ مردمک و توانایی تشخیص کنتراست‌های نوری بوده است. این تیم پژوهشی در حال آماده‌سازی مقدمات کارآزمایی‌های پیش‌بالینی تکمیلی هستند تا زمینه ارزیابی‌های انسانی این تکنولوژی در آینده نزدیک فراهم شود. پژوهشگران تاکید دارند که این روش نوآورانه می‌تواند امیدهای تازه‌ای را برای میلیون‌ها فرد نابینا در سراسر جهان به همراه آورد و در صورت تایید نهایی در کارآزمایی‌های بالینی انسانی، تحولی شگرف و بدون عارضه در درمان نابینایی‌های دژنراتیو ایجاد نماید.