ریشه کمبود دارو در ایران؛ از قیمت‌گذاری دستوری تا بحران نقدینگی

یادداشت دکتر امیرحسین چکی: کمبود دارو در ایران فقط یک مسئله مقطعی یا ناشی از اختلالات موقت در توزیع نیست؛ این پدیده بیشتر ریشه در دو گره اصلی دارد: قیمت‌گذاری دستوری و کمبود نقدینگی در زنجیره تأمین دارو به‌دلیل معوقات بیمه‌ها. گزارش‌های منتشرشده در این زمینه نشان می‌دهند که وقتی قیمت دارو پایین‌تر از هزینه واقعی تولید نگه داشته می‌شود، تولیدکننده، پخش و داروخانه هر سه تحت فشار قرار می‌گیرند و نتیجه آن کاهش انگیزه تولید، افت سرمایه‌گذاری و در نهایت کمبود در بازار است. در چنین وضعیتی، فاصله میان قیمت مصوب و هزینه تمام‌شده تولید به‌تدریج بزرگ‌تر می‌شود و شرکت‌ها برای ادامه فعالیت با محدودیت‌های مالی جدی مواجه می‌شوند. منطق قیمت‌گذاری دستوری این است که دولت با تعیین قیمت، دسترسی مردم به دارو را حفظ کند. اما به نوشته این یادداشت، اثر بلندمدت چنین سیاستی می‌تواند معکوس باشد؛ زیرا کاهش حاشیه سود، توان تولیدکنندگان برای نوسازی خطوط تولید، خرید مواد اولیه و حفظ کیفیت را کاهش می‌دهد و در نهایت عرضه دارو را تحت تأثیر قرار می‌دهد. گره دوم، بحران نقدینگی در زنجیره تأمین است که با معوقات بیمه‌ها به داروخانه‌ها و شرکت‌های پخش پیوند خورده است. وقتی مطالبات داروخانه‌ها و پخش‌کنندگان با تأخیر طولانی پرداخت می‌شود، سرمایه در گردش این حلقه‌ها کاهش می‌یابد و توان آن‌ها برای خرید و توزیع دارو محدود می‌شود؛ پیامد این وضعیت در سطح بازار به شکل کمبود موضعی یا حذف برخی اقلام ظاهر می‌شود. به نظر می‌رسد حل ریشه‌ای این مسئله بدون اصلاح همزمان سیاست قیمت‌گذاری و ساماندهی بدهی بیمه‌ها به زنجیره تأمین دارو امکان‌پذیر نباشد. متن کامل این یادداشت در سایت فن‌سالاران قابل مطالعه است.