بیماری‌های قلبی؛ دردسر بزرگ غول‌های داروسازی

بیماری‌های قلبی همچنان مهم‌ترین علت مرگ‌ومیر در جهان هستند، اما توسعه داروهای قلب‌وعروقی برای شرکت‌های بزرگ داروسازی به یکی از دشوارترین و کم‌سودترین حوزه‌ها تبدیل شده است. این واقعیت، تصویری پیچیده از یکی از بزرگ‌ترین بازارهای دارویی جهان به دست می‌دهد: بیماری‌ای که بیشترین بار سلامت را بر دوش جوامع می‌گذارد، دیگر جذاب‌ترین مقصد سرمایه‌گذاری پژوهشی شرکت‌ها نیست. در نگاه اول، حجم عظیم بیماران قلب‌وعروقی باید این حوزه را برای هر شرکت دارویی جذاب کند؛ سکته قلبی، نارسایی قلب و بیماری‌های عروقی، بخش بزرگی از مراجعه‌ها به مراکز درمانی را تشکیل می‌دهند و درمان آن‌ها معمولاً به مصرف دارو در طولانی‌مدت نیاز دارد. اما جذابیت بازار، تنها معیار تصمیم‌گیری شرکت‌ها نیست؛ ساختار کارآزمایی‌ها، هزینه توسعه و شرایط رقابت، تعیین‌کننده‌تر است. کارآزمایی‌های نهایی در حوزه قلب‌وعروق معمولاً از طولانی‌ترین و پرهزینه‌ترین کارآزمایی‌های صنعت داروسازی هستند. علت روشن است: برای اثبات اثربخشی یک داروی قلب، باید نشان داده شود که دارو مرگ‌ومیر یا رخدادهای جدی قلبی‌عروقی را کاهش می‌دهد، نه فقط یک نشانگر آزمایشگاهی را بهبود می‌بخشد. چنین کارآزمایی‌هایی به شمار بالایی از بیماران، سال‌ها پیگیری و شبکه‌ای از مراکز درمانی در چند کشور نیاز دارند و همین موضوع، ریسک و هزینه هر برنامه توسعه را بالا می‌برد. در سمت درآمد نیز معادله برای شرکت‌ها دشوار است. بخش بزرگی از داروهای قلبی موجود از مرحله حفاظت ثبت اختراع عبور کرده‌اند و نسخه‌های ژنریک با قیمت پایین‌تر، فضای رقابت را تنگ کرده‌اند. افزون بر این، داروهای قلب‌وعروقی معمولاً برای گروه‌های بزرگی از بیماران تجویز می‌شوند و همین گستردگی مصرف، آن‌ها را به هدفی طبیعی برای فشار قیمتی نظام‌های بیمه‌ای و سیاست‌های کنترل هزینه تبدیل می‌کند؛ نتیجه این است که حاشیه سود در این حوزه به‌مراتب کمتر از حوزه‌هایی مانند سرطان است. به همین دلیل، شماری از شرکت‌های بزرگ سرمایه‌گذاری پژوهشی خود را به سمت حوزه‌هایی هدایت کرده‌اند که امکان قیمت‌گذاری بالاتر و بازار کوچک‌تر اما پردرآمدتر را فراهم می‌کنند؛ سرطان، بیماری‌های نادر و درمان‌های بیولوژیک از این دسته‌اند. برای نظام سلامت، نتیجه این معادله آن است که با وجود شیوع بالای بیماری‌های قلبی، سرعت نوآوری دارویی در این حوزه کمتر از انتظار پیش می‌رود و در چنین وضعیتی، پیشگیری، کنترل عوامل خطر و مدیریت بیماری با داروهای موجود اهمیت مضاعف پیدا می‌کند.