فشار خون بالا دیگر بیماری مختص سالمندان نیست

دکتر فاطمه صحتی، متخصص قلب و عروق و عضو هیئت علمی دانشگاه علوم پزشکی البرز، در گفت‌وگو با ایسنا گفت فشار خون بالا دیگر بیماریِ مختص دوران میانسالی و سالمندی نیست و امروزه در افراد جوان نیز دیده می‌شود که یکی از دلایل مهم آن تغییر سبک زندگی در سال‌های اخیر است. وی کم‌تحرکی، افزایش اضافه‌وزن و چاقی، مصرف غذاهای آماده و فرآوری‌شده، دریافت زیاد نمک، مصرف دخانیات و الکل و استرس‌های طولانی‌مدت را از عوامل زمینه‌ساز افزایش فشار خون از سنین پایین‌تر برشمرد و تأکید کرد اضافه‌وزن و چاقی، کم‌تحرکی و تغذیه نامناسب اهمیت ویژه‌ای دارند؛ افزایش وزن از طریق فعال شدن سیستم عصبی سمپاتیک، اختلالات متابولیک و افزایش فعالیت سیستم‌های هورمونیِ تنظیم‌کننده فشار خون می‌تواند فشار خون را بالا ببرد. به گفته این متخصص، مصرف زیاد نمک — به‌ویژه از طریق فست‌فودها، غذاهای کنسروی، تنقلات شور و مواد غذایی صنعتی — با افزایش احتباس آب و سدیم و تغییر عملکرد عروق فشار خون را افزایش می‌دهد. استرس مزمن و خواب ناکافی یا نامنظم نیز عامل مهم دیگری در جوانان است؛ زندگی پرتنش، ساعات طولانی کار یا تحصیل، استفاده طولانی از تلفن همراه و فضای مجازی و به‌هم‌خوردن الگوی طبیعی خواب، فعالیت سیستم عصبی سمپاتیک و هورمون‌های مرتبط با استرس را افزایش می‌دهند. نیکوتین ناشی از سیگار و سایر فرآورده‌های دخانی نیز با افزایش ضربان قلب و انقباض عروق، فشار خون را به‌طور موقت بالا می‌برد. صحتی با تأکید بر اینکه در فرد جوانِ مبتلا به فشار خون بالا نباید همه‌چیز را صرفاً به سبک زندگی نسبت داد، سابقه خانوادگی و عوامل ژنتیکی را بسیار مهم دانست و گفت باید به علل ثانویه‌ای مانند بیماری‌های کلیوی، اختلالات هورمونی، آپنه انسدادی خواب و مصرف برخی داروها یا مواد محرک نیز توجه شود؛ افزایش فشار خون در جوانان معمولاً حاصل تعامل استعداد ژنتیکی با عوامل محیطی و سبک زندگی است و جوان بودن نباید احساس مصونیت در برابر این بیماری ایجاد کند. این عضو هیئت علمی دانشگاه علوم پزشکی البرز با اشاره به اینکه فشار خون بالا در بسیاری از افراد هیچ علامت مشخصی ندارد و به آن «قاتل خاموش» می‌گویند، هشدار داد این بیماری ممکن است سال‌ها بدون تشخیص باقی بماند و در همین مدت به قلب، عروق، کلیه‌ها و مغز آسیب بزند؛ اندازه‌گیری فشار خون باید از حدود ۱۸ سالگی آغاز شود و در افراد ۱۸ تا ۳۹ ساله بدون عامل خطر، بررسی هر سه تا پنج سال و در افراد دارای اضافه‌وزن، سابقه خانوادگی، دیابت یا بیماری کلیوی حداقل سالانه توصیه می‌شود. به گفته این متخصص، فشار خون کمتر از ۱۲۰ روی ۸۰ میلی‌متر جیوه مطلوب است؛ رسیدن عدد بالا (سیستولیک) به ۱۳۰ یا بیشتر یا عدد پایین (دیاستولیک) به ۸۰ یا بیشتر باید جدی گرفته شود و رسیدن فشار به ۱۴۰ روی ۹۰ یا بالاتر، مراجعه به پزشک را ضروری می‌کند. یک عدد بالا در یک نوبت برای تشخیص قطعی کافی نیست و معمولاً از اندازه‌گیری‌های مکرر، فشار خون خانگی یا هولتر ۲۴ ساعته استفاده می‌شود؛ اگر فشار خون ناگهان از ۱۸۰ روی ۱۲۰ عبور کند و با علائمی مانند درد قفسه سینه، تنگی نفس، ضعف یا بی‌حسی ناگهانی، اختلال تکلم یا تغییر بینایی همراه باشد، مراجعه فوری به اورژانس ضروری است.