تحلیل پنج‌رکن تاب‌آوری زنجیره تأمین دارو از نگاه مجاهدیان

محمدمهدی مجاهدیان، معاون غذا و دارو دانشگاه علوم پزشکی ایران، در گفت‌وگو با خبرنگار دوشنبه‌های دارویی به تحلیل پنج حوزه کلیدی در راستای افزایش تاب‌آوری حوزه دارو پرداخت و با تمرکز بر نقش نظارتی معاونت‌ها و مسئولیت‌های دانشگاه‌ها، نقشه راهی برای مدیریت بحران و پایداری زنجیره تأمین ترسیم کرد. رکن نخست، تقویت زیرساخت‌های نظارتی و نقش «سنسورهای بازار» است. به گفته او، معاونت‌های غذا و دارو باید فراتر از نظارت سنتی، به‌عنوان «سنسورهای پیشگیرانه» عمل کنند و رصد دقیق توزیع در سطوح پخش و داروخانه‌ها، مبارزه با احتکار و جلوگیری از پدیده «سبد فروشی» را دنبال کنند. وی با اشاره به شکاف اطلاعاتی موجود، بر لزوم انتقال دقیق و به‌موقع داده‌های کمبودها از معاونت‌ها به سازمان غذا و دارو تأکید کرد و گفت: «دقت در انتقال اطلاعات، پیش‌شرط تصمیم‌گیری درست در سطح سازمان است.» او همچنین بر ضرورت فعال‌تر شدن در مدیریت توزیع داروهای پلندار برای تضمین عدالت در دسترسی شهروندان تأکید کرد. رکن دوم، مدیریت نقدینگی و چرخه مالی در دانشگاه‌هاست. مجاهدیان به ضرورت تسریع در پرداخت مطالبات انباشته دانشگاه‌ها از بیمه‌ها اشاره کرد و راهکار «تفکیک حساب‌های دارویی» و صیانت از اعتبار نشان‌دار دارو را برای جلوگیری از خروج بودجه دارو به سایر امور پیشنهاد داد. به باور او، «سرعت در بازگشت نقدینگی به چرخه، تضمین‌کننده سلامت انتهای زنجیره تأمین است.» رکن سوم، استراتژی خرید تجمیعی و متمرکز است. با الگوبرداری از تجربیات موفق دانشگاه‌های تهران و علوم پزشکی ایران، این پیشنهاد مطرح شد که سایر دانشگاه‌ها نیز رویکرد مدیریت متمرکز و خرید راهبردی را پیش بگیرند؛ اقدامی که به گفته او نه تنها ذخیره استراتژیک دانشگاه را افزایش می‌دهد، بلکه می‌تواند در سطح وزارت بهداشت نیز به‌کار گرفته شود و تاب‌آوری کل زنجیره تأمین را بالا ببرد. رکن چهارم، مدیریت مصرف منطقی و نقش متخصصان است. در این چارچوب، داروسازان بیمارستانی و بالینی نقش کلیدی در اجرای الگوی تجویز صحیح و کاهش مصرف غیرضروری دارو دارند؛ موضوعی که هم بر هزینه‌های نظام سلامت و هم بر پایداری تأمین دارو اثر مستقیم می‌گذارد. رکن پنجم، پژوهش‌محوری و تصمیم‌گیری مبتنی بر داده است. به باور مجاهدیان، توانمندسازی سیاست‌گذاران برای تصمیم‌گیری صحیح، در گرو داده‌های دقیق و تحلیل‌های علمی دانشگاه‌هاست. مجموعه این پنج رکن، در واقع یک نقشه راه برای عبور از بحران و حفظ پایداری زنجیره تأمین دارو در سطح دانشگاه‌های علوم پزشکی ترسیم می‌کند.