از فاکتور ۱۳ و جیدنیو تا انسولین و داروهای اعصاب و روان

تازه‌ترین گزارش‌ها و اظهارات مسئولان حوزه دارو نشان می‌دهد اگرچه میزان کمبود دارو در ایران نسبت به سال‌های گذشته کاهش یافته، اما همچنان شماری از داروهای تخصصی و حیاتی با کمبود، کاهش موجودی یا دشواری دسترسی روبه‌رو هستند؛ مسئله‌ای که برای بیماران بیماری‌های خاص و مزمن اهمیت بیشتری دارد، زیرا در بسیاری از موارد امکان جایگزینی سریع دارو وجود ندارد. بر اساس آخرین اظهارات سازمان غذا و دارو، تعداد کمبود داروهای اساسی و حیاتی که در سال ۱۴۰۱ به ۳۴۱ قلم رسیده بود، در ماه‌های اخیر به حدود ۶۵ قلم کاهش یافته است؛ با این حال در گزارش‌های جدیدتر حدود ۱۰۰ تا ۱۰۶ قلم دارو با کمبود یا موجودی کمتر از یک ماه شناسایی شده‌اند. تفاوت این اعداد عمدتاً به زمان پایش، نوع دارو و معیار تعریف کمبود بازمی‌گردد. در میان گزارش‌های اخیر، فرآورده‌های مربوط به بیماران هموفیلی و تالاسمی جایگاه ویژه‌ای دارند: فاکتور انعقادی ۱۳ با کاهش شدید موجودی و حتی هشدار درباره ذخیره اضطراری، هیومیت P (برای بیماری فون‌ویلبراند و کمبود فاکتور VIII) و فیبرینوژن برای بیماران هموفیلی؛ و در گروه تالاسمی، جیدنیو (deferasirox / دفرازیروکس) و دسفرال (deferoxamine / دفروکسامین) که برای دفع آهن اضافه ناشی از تزریق مکرر خون استفاده می‌شوند، با دشواری دسترسی روبه‌رو بوده‌اند. در حوزه انسولین نیز برخی گزارش‌ها از اختلال دسترسی به تعدادی از انواع وارداتی خبر می‌دهند، اما مسئولان سازمان غذا و دارو تأکید کرده‌اند نمی‌توان وضعیت موجودی برخی برندهای خاص را با «کمبود عمومی انسولین» یکی دانست؛ بخش مهمی از نیاز کشور با تولید داخلی و واردات تأمین می‌شود. در مقابل، تولید و تأمین متفورمین افزایش یافته و این دارو در زمره کمبودهای شدید نیست. در حوزه اعصاب و روان گزارش‌هایی از دشواری تهیه سرترالین، ونلافاکسین، ریسپریدون و کلوزاپین منتشر شده؛ داروهای سرطان نیز با کمبودهای تخصصی و مقطعی عمدتاً در اقلام وارداتی مواجه‌اند و آنتی‌بیوتیک‌ها و برخی سوسپانسیون‌های خوراکی کودکان در آمارهای رسمی کمبود دیده شده‌اند که بخشی از آن طبق اظهارات مسئولان برطرف شده است. در کنار کمبود واقعی، افزایش قیمت و کاهش پوشش بیمه‌ای نیز دسترسی بیماران را سخت می‌کند و همین زمینه را برای فعالیت دلالان و بازار سیاه فراهم می‌آورد. در همین زمینه بخوانید: جایگزین قرص داپسون؛ جزئیات و بررسی بالینی.