نامهای به صنعتی که هرگز تسلیم نشد؛ پیام ایرانفارما به حلقههای زنجیره دارو
نامهای به صنعتی که هرگز تسلیم نشد
خلاصه خبر: امیرمحمد دهقان در یادداشتی برای دوشنبه های دارویی خطاب به تولیدکنندگان، سیاستگذاران، داروسازان، بیمهگران و دانشجویان داروسازی، از فشارهای زنجیره تأمین دارو و اهمیت گفتوگوی رو در رو در نمایشگاه ایرانفارما نوشت.
امیر محمد دهقان، در دل نوشته ای برای دوشنبه های دارویی نوشت: امروز آخرین روز تابستان است و من، پشت پنجرهای که رو به اتوبان تهران-کرج باز میشود، نشستهام تا برایت بنویسم. نور هنوز همان نور زرد و کمی خسته شهریور است، اما انگار هوا زودتر از تقویم و تغییر فصل خبر میدهد. با تمام مشغلههای این روزها دارم به تو فکر میکنم. نمیدانم چه کسی هستی یا الان کجایی و به چه فکر میکنی. شاید هرگز همدیگر را ندیده باشیم، شاید هر روز از کنار هم بگذریم و حتی سلامی هم نکنیم، شاید هم دوستان نزدیک یکدیگر باشیم. یک نقطهی مشترک هست که هر دوی ما همانجا ایستادهایم. جایی در این زنجیرهی دراز و گرهخورده، که دارو در آن تولید و تامین میشود تا در نهایت به دست کسی برسد که به آن محتاج است. راستش نمیدانم این نامه را چطور شروع کنم. بارها نوشتهام و دوباره پاک کردهام. هر بار جملهها یا بیش از حد امیدوارانه از آب درمیآیند، مثل سخنرانیهایی که در افتتاحیهها میشنویم و فراموش میکنیم، یا بیش از حد تلخ، مثل گفتوگوهای نیمهشب که آدم فردایش از گفتنشان شرمنده است. حقیقت، به گمانم، جایی میان امید و ناامیدی است. جایی که نه تشویقی در آن هست و نه همدردی و شاید برای همین هم کمتر کسی به آن سر میزند. به هر حال اجازه بده راحت حرفم را بزنم. میدانم چه بر تو میگذرد. یا دست کم، سعی کردهام بدانم. به تو فکر میکنم. به تو که با تلاشهایت کارخانهای را سرپا نگه داشتهای. تصویرت را میبینم، صبح زود، پیش از آنکه کارگرها برسند، وقتی سالن تولید هنوز بوی شب را میدهد و ماشینها ساکتاند و تو، با فنجانی که چایاش سرد شده، به عددهای روی صفحه لپتاپت نگاه میکنی. صورت سود و زیانت درخشان است؛ اما امان از موجودی حساب بانکی. چه خبر از بدهیهایت به تامینکننده؟ حقوقی که باید تا پایان ماه پرداخت کنی توی حسابت هست؟ تو هم مطالباتی داری که ماههاست در راه مانده و گویی هرگز هم به تو نخواهد رسید؟ ماده مؤثرهای که با ارز پارسال سفارش دادهای، هنوز جایی میان مبدأ و مقصد معلق است؟ همین تعلیقها محصولاتی که آدمهای زیادی تحت رهبری تو برایشان زحمت کشیدهاند را در بازار، کُشته است. قیمت مصوب محصول نهایی تو، به زمانی تعلق دارد که دیگر وجود ندارد. تو اینها را میدانی. آنچه شاید کمتر به زبان آوردهای، این است که گاهی، در همان سالن خالی، از خودت میپرسی تا کی باید دوام بیاوری؟ تا کی میتوانی دوام بیاوری؟ بعد کارگرها میرسند، صدای دستگاهها خطوط مختلف تولید را پر میکند و تو دوباره ادامه میدهی. تنها چیزی که میدانی این است که اگر این صدا خاموش شود، جایی دیگر، در شهری که شاید اسمش را هم نشنیدهای، قفسهای خالی میماند و کسی دست خالی و ناامید از داروخانه برمیگردد. این ادامهدادن را کسی نمیبیند. این ادامهدادن در هیچ ترازنامهای ثبت نمیشود. اما من تو را میبینم. من تو را میفهمم. به تو هم فکر میکنم. به تو که در ساختمانی بلند، که روی سقفش ضدهوایی است، پشت میزی پر از نامههای امضانشده، باید برای تمام مخاطبان این نامه راهحل پیدا کنی. همان که ما تو را به نام سیاستگذار میشناسیم. گمان میکنم هیچکس، شاید حتی خودت، باور نمیکند که روزی آمده بودی تا کار دیگری بکنی. آمده بودی تا بر کیفیت نظارت کنی. دلت میخواست نظامی برای ثبت و پایش بسازی که ده سال بعد هم معنا داشته باشد. دلت میخواست به آینده فکر کنی. اما آینده، توی این سالها، چیزی است که فقط در فرصتهای فراغت میشود به آن اندیشید. اما عزیز دلم، تو فراغتی نداری. هر روزت را با خبری تازه آغاز میکنی. یک جای کشور کمبودی هست، یک جای دیگر دارند اعتراض میکنند و شعار میدهند و همانموقع هم تماسی با تو میگیرند که نمیتوانی نادیدهاش بگیری. هر لحظه باید تصمیمی بگیری، و هر تصمیمت، هر قدر سنجیده، کسی را ناخرسند میکند. همهی ما خوب میدانیم هیچوقت گزینهی بیهزینه وجود ندارد و فقط باید تصمیم بگیری هزینههای گزینههای مختلف را چه کسی بیشتر یا کمتر بپردازد. تولیدکننده تو را سختگیر میداند، مصرفکننده تو را سهلانگار و رسانه تو را هر دو. میدانم که شبها، وقتی همهی تصمیمهایی که گرفتی را در ذهنت مرور میکنی، به کارهایی فکر میکنی که انجام ندادی، به پروندههایی که هنوز روی میز ماندهاند، به آن نسخهای از خودت که قرار بود فرصت داشته باشد. همانی که هنوز در وجودت نفس میکشد اما زیر آوار روزمرگی و بحران مانده. کارگرها دارند بار خالی میکنند. نمیفهمم چه میگویند اما دارند با شوخی سر هم فریاد میزنند. فریادشان در هوای سردرگم تابستان و پاییز کش آمد و محو شد. دارم به این فکر میکنم که چقدر از زندگی ما همینطور میگذرد. صداهایی که بلند میشوند و محو میشوند و هیچکس هم نمیپرسد صاحبشان چه میخواست. بالاخره خیلی از شماهایی که این خطوط را میخوانید داروسازید. حالا برای تو مینویسم که پشت پیشخوان ایستادهای، در انتهای این زنجیره بلند، جایی که همهی تصمیمهای بالادست، همهی جهشهای ارز، همهی تأخیرهای بیمه، همهی کمبودها، ته ظرف تو رسوب میکنند. هیچکدام تصمیم تو نبودهاند. اما توضیحشان با توست. پدری روبهرویت ایستاده که نسخه فرزندش را در دست دارد و تو باید توی چشمهایش نگاه کنی و بگویی دارویش را نداری. یا لااقل مجبوری بگویی دارو هست، اما نه با آن قیمتی که او انتظار دارد. یا مثلا بگویی هست، اما بیمه سهمش را نمیپردازد. و او، که حق دارد خشمگین باشد، خشمش را سر تو خالی میکند. تو تنها کسی از تمام مخاطبان این نامه هستی که میتواند ببیند. تو سکوت میکنی، داروی جایگزین پیشنهاد میدهی، به همکاری در آن سوی شهر تلفن میزنی و بالاخره وقتی او میرود، لحظهای به پیشخوان تکیه میدهی و نفس میکشی. شب، وقتی حساب روز را میبندی، میبینی مطالبات معوق بیمه حالا کسری تو شده. بار دیگران را تو به دوش گرفتهای و کسی از تو نپرسیده توان حملش را داری یا نه. میخواهم بگویم این را میفهمم. میخواهم بگویم آن لبخند خستهای که به بیمار زدی، در نظر من، از بسیاری از سخنرانیهایی که درباره سلامت شنیدهام صادقانهتر بوده است. قدر خودت را بدان. حتی برای تو هم مینویسم. اعتراف میکنم مدتی طول کشید تا بتوانم به تو هم توی همین نامه فکر کنم. عادت کردهایم تو را همیشه آن طرف میز ببینیم. کسی که پرداخت را عقب میاندازد. کسی که به عالم و آدم بدهکار است. اما راستش دیدم تو هم در همین طوفان گرفتاری. تو تنها ماندهای با منابعی که سالهاست پا به پای هزینهها رشد نکرده، با تعهداتی که از توانت فراتر رفته، با ترازنامهای که اگر کسی با دقت بخواند، از آستانه چیزی خبر میدهد که هیچکس نامش را بلند نمیگوید. با این همه، باید ایستاده به نظر برسی. باید مثل سازمانی رفتار کنی که همهچیزش سر جای خودش است، چون اگر لحظهای تزلزل نشان بدهی، اعتماد، که تنها سرمایه واقعیات است، فرو میریزد. این نقش را بازی کردن، آن هم هر روز، آن هم وقتی میدانی بیرون از ساختمانت و هر جای دیگر این زنجیره نامت را با گلایه میبرند، کار سادهای نیست. شاید سختترینِ همه باشد، چون تو حتی حق نداری خستگیات را نشان بدهی. البته ای کاش تو هم بیشتر با ما حرف میزدی. اما تو، عزیز دلم. تو را گذاشتم برای آخر. فکر کردن به تو از همه دشوارتر است. من و تو روزی مشترک را به خاطر داریم. روزی که نتیجه قبولیات در داروسازی آمد را یادت هست؟ چهره مادرت، تبریکها، آن تصویری که در ذهنت از آینده ساخته بودی را یادت هست؟ تصویری روشن و دقیق، مثل عکسی که زیر نور شهریور گرفته شده باشد. حالا آن عکس خیلی کدر شده. میبینی همکلاسیهایت یکییکی زبان میخوانند و از رفتن حرف میزنند؟ میبینی دستمزدی که روزی این رشته را خواستنی میکرد، زیر فشار این سالها معنای دیگری پیدا کرده؟ میبینی بزرگترهای صنعت، همانهایی که قرار بود الگویت باشند، خستهاند و گاهی خودشان هم نمیدانند فردا چه میشود؟ تو نمیدانی بمانی یا بروی، ادامه بدهی یا راه دیگری بجویی. اما میخواهم یک چیز را بدانی، هرچند شاید باورش نکنی. این بلاتکلیفی اصلا نشانهی ضعف نیست. نشانهی این است که زندگیات را آن هم در زمانهای که جدی گرفتن هیچ چیز آسان نیست، جدی گرفتهای. ای کاش بدانی که حال امروزت، این خستگیها، این ادامه دادنها، این شکستنها و دوباره سر پا شدنها، دارد چیزی به تو میآموزد که هیچ کتابی نمیآموزد. بله. ما مجبور نبودیم این همه بیامورزیم، اما چه میتوان کرد؟ برای همهی شما مینویسم. همهتان را کنار هم مینشانم. توی خیالم تصورتان میکنم. در همین اتاقی که نورش کمکم دارد نارنجی میشود. تولیدکنندهای که پولش در بیمه مانده، بیمهای که منابعش جای دیگری گیر افتاده، داروسازی که تاوان هر دو را پشت پیشخوان میدهد، سیاستگذاری که باید برای همه راهی بیابد و برای خودش راهی نمییابد و البته دانشجویی که تمام اینها را هاجوواج تماشا میکند و از خود میپرسد جای او در این تصویر کجاست؟ همهچیز اینجا عجیب است. هر کدام گمان میکنید بار شما از همه سنگینتر است. شاید هم هست؛ لااقل از جایی که ایستادهاید. اما شاید این گمان از آنجا میآید که هیچکدام بار دیگری را نمیبیند. هر حلقه فقط فشاری را حس میکند که حلقه کناری بر او وارد میکند، و نه دستی را که آن حلقه، خودش، زیر فشار حلقهای دیگر، به ناچار بر او فشرده است. ما همه در یک زنجیریم، و هر کدام گمان میکنیم زنجیر فقط به مچ ما بسته شده. گاهی فکر میکنم تابآوری را بد فهمیدهایم. عادت کردهایم آن را فضیلتی فردی بدانیم، چیزی شبیه سرسختی، شبیه دندان روی جگر گذاشتن و تنها ادامه دادن. اما هرچه بیشتر میخوانم و هرچه بیشتر زندگی میکنم، فهمم از تابآوری عوض میشود. آنچه پژوهشها درباره تابآوری میگویند، و آنچه تاریخ همین سرزمین نشان میدهد، این است که آدمها و سازمانها تنها که بمانند زودتر میشکنند؛ و وقتی بدانند در گرفتاریشان تنها نیستند، بارهایی را تحمل میکنند که پیشتر ناممکن مینمود. تابآوری بیش از آنکه در عضله باشد، در پیوند ما با هم است. این صنعت جنگ را، چند دهه تحریم را، جهشهایی در ارز را که هر کدام کافی بود تا نظامی کامل را از پا بیندازد پشت سر گذاشت. و هنوز، امروز، بیشتر داروی این کشور در کارخانههای خود ما ساخته میشود. این دوام از هیچجا نیامده. از تلفنهایی آمده که در روزهای سخت زده شد، از آدمهایی که همدیگر را میشناختند، از اعتمادی که پیشتر، در روزهای آرامتر، ساخته شده بود و روز مبادا مثل پساندازی پنهان به کار آمد. اصلا همین است که مرا به نوشتن این نامه واداشت. بهزودی ایران فارما برگزار میشود. سالی یک بار، و شاید فقط همین یک بار، همه حلقههای این زنجیره زیر یک سقف گرد میآیند؛ تولیدکننده و سیاستگذار، داروساز و بیمهگر، استاد و دانشجو. میدانم چه فکری میکنی. فکر میکنی در این وضع، رفتن به نمایشگاه تجملی است که از پسش برنمیآیی. فکر میکنی آنجا همه غرفههای آراسته دارند و لبخندهای مرتب، و تو با آن بغض توی گلو و درد روی سینه، آنجا چه کار داری. اما بگذار چیزی بگویم که شاید خودت هم بدانی. پشت هر غرفهای با تمام زیباییاش، از این دست گرهها و بغضها هست. هر کس در این صنعت کار کرده باشد میداند که درخشش یک غرفه همانقدر از حال صاحبش خبر میدهد که سود دفتری از پولی که در حساب هست. هر دو یک چیز را نشان میدهند؛ هیچچیز را. پس بیا. بیا تا تولیدکننده صدای داروساز را از نزدیک بشنود و بفهمد کمبودی که در جدول برنامهریزی به شکل یک عدد درمیآید، پشت پیشخوان داروخانه چه شکل و صدا و چهرهای دارد. بیا تا سیاستگذار، چند دقیقه توی راهرو و در حاشیه بازدید و عکس و خبر، با دانشجویی حرف بزند که نمیداند بماند یا برود. شاید اینطوری یادش بماند تصمیمهایی که روی کاغذ میگیرد، آینده چه کسانی را شکل میدهد. بیا تا بیمه و تولید، بیرون از جلسههای رسمی و مکاتبههای اداری، دور یک میز بنشینند و بیواسطه با هم گفتگو کنند تا شاید راهکاری جدید مشترکی بینشان ایجاد شد. هیچ معجزهای در این دیدارها رخ نمیدهد؛ این را صادقانه میگویم. اما چیزی رخ میدهد که به گمانم از معجزه کمتر هم نیست. آدمها یکدیگر را میفهمند. و فهمیدن، در زمانهای که همه در اتاقهای جداگانهمان محبوس شدهایم، خودش شکلی از رهایی است. این فهمیدن، هرچند ساده به نظر میرسد، مهارتی است که باید آموخت. روانشناسها نامش را هوش هیجانی گذاشتهاند؛ اینکه حال خودت را بشناسی، حال دیگری را بفهمی و از دل همین فهمیدن، اعتماد بسازی. اما هر نامی که رویش بگذاریم، این مهارت سر کلاس یا توی تنهایی اتاق کار به دست نمیآید. در همین دیدارهای کوچک ساخته میشود. در لحظهای که ناگهان میفهمی آن که روبهرویت نشسته، و گمان میکردی حالش از تو بهتر است، همان شببیداریهایی را دارد که تو داری. این لحظهها آدم را عوض میکنند. کمی فروتنتر، کمی آرامتر و احتمالا کمی بیناتر. فردا پاییز است، و پاییز، به گمانم، فصل غریبی است. همهچیز در آن هم پایان میپذیرد و هم آماده میشود. شاید این سالها هم همینطور باشند. شاید چیزی دارد تمام میشود و چیزی دیگر، که هنوز نامی برایش نداریم، دارد شکل میگیرد. نمیدانم. هیچکدام نمیدانیم. اما این را میدانم که هر چه باشد، ما تنها از میانش نخواهیم گذشت. یا اگر تنها بگذریم، کمتر کسی از ما به آن سوی ماجرا خواهد رسید.
پرسشهای متداول درباره این خبر
موضوع اصلی این گزارش چیست؟
امیرمحمد دهقان در یادداشتی برای دوشنبه های دارویی خطاب به تولیدکنندگان، سیاستگذاران، داروسازان، بیمهگران و دانشجویان داروسازی، از فشارهای زنجیره تأمین دارو و اهمیت گفتوگوی رو در رو در نمایشگاه ایرانفارما نوشت.
مرجع و منبع انتشار این خبر کجاست؟
این گزارش بر پایهٔ بیانیهها و اطلاعات منتشرشده از سوی دوشنبه های دارویی در بخش اخبار دارویی ایران تنظیم شده است.
عنوان بینالمللی و لاتین این موضوع چیست؟
نامهای به صنعتی که هرگز تسلیم نشد
خبر دارو و سلامت را
از دست ندهید
روزی چند گزارش کوتاه، بدون تبلیغ و بدون اسپم.