قیمت‌گذاری دارو؛ ضرورت حرکت به سمت تصمیم‌گیری داده‌محور

در یادداشتی که در اختیار دوشنبه‌های دارویی قرار گرفته، آمده است قیمت‌گذاری دارو در ایران همواره در نقطه تلاقی سه هدف اساسی قرار دارد: حفظ دسترسی بیماران، کنترل هزینه‌های نظام سلامت و تضمین پایداری تولید با شرط حفظ کیفیت داروی عرضه‌شده برای شرکت‌های داروسازی. در تحلیل این یادداشت، با استناد به داده‌های جدید منتشرشده در سامانه سازمان غذا و دارو، از سه شاخص اصلی یعنی لاسپیرز، پاشه و فیشر برای ارزیابی تغییرات قیمت استفاده شده است. شاخص لاسپیرز تغییرات قیمت را بر اساس الگوی مصرف سال پایه، شاخص پاشه بر اساس الگوی مصرف سال جاری و شاخص فیشر به‌عنوان میانگین هندسی این دو، تصویری متعادل‌تر از تورم مؤثر بازار ارائه می‌دهد. بررسی داروهایی که بالاترین شاخص لاسپیرز را داشته‌اند نشان می‌دهد بخش مهمی از تورم بازار دارویی در فرآورده‌های بیمارستانی، تزریقی و محصولات وابسته به واردات متمرکز بوده است؛ محصولاتی که زنجیره تأمین پیچیده‌تری دارند و به واردات وابسته‌ترند. از سوی دیگر، بالا بودن شاخص پاشه در برخی محصولات نشان می‌دهد فشار تورمی تنها به داروهای تخصصی یا بیمارستانی محدود نبوده و داروهای عمومی و پرمصرف نیز سهم قابل توجهی از این فشار را تجربه کرده‌اند. شاخص فیشر تصویر جامع‌تری ارائه می‌دهد؛ مقایسه این شاخص با نسبت افزایش قیمت فرآورده‌های بیولوژیک نشان می‌دهد در بسیاری از موارد افزایش قیمت اعمال‌شده کمتر از تورم مؤثر بازار بوده است. این وضعیت بیانگر شکل‌گیری شکاف میان هزینه‌های واقعی بازار دارو و قیمت‌های مصوب است. داده‌ها نشان می‌دهد افزایش قیمت محصولات بیولوژیک به‌طور متوسط پایین‌تر از تورم مؤثر بازار بوده و بخشی از محصولات، با وجود قرار گرفتن در معرض فشارهای تورمی، هیچ‌گونه افزایش قیمتی دریافت نکرده‌اند. در این رابطه از آمفوتریسین بی لیپوزومال به‌عنوان نمونه ذکر شده و تأکید گردیده که این وضعیت نشان می‌دهد هزینه‌های مؤثر بازار در قیمت نهایی محصول منعکس نشده و تولیدکننده ناچار شده بخشی از فشار تورمی را جذب کند؛ موضوعی که ضرورت حرکت به سمت تصمیم‌گیری داده‌محور در قیمت‌گذاری دارو را برجسته می‌کند.