از کمبود «مایفورتیک» تا ترس از پس‌زدن عضو در بیماران پیوندی

در ماه‌های اخیر، کمبود دارو برای بیماران پیوندی دیگر صرفاً یک مشکل دسترسی به داروخانه نیست؛ برای بیماری که عضو پیوندی خود را با هزینه‌ای سنگین و پس از فرآیندی پیچیده به دست آورده، نایاب شدن یا تغییر ناگهانی داروی حیاتی می‌تواند به معنای افزایش خطر پس‌زدن عضو، بازگشت به دیالیز، افت شدید کیفیت زندگی و حتی تهدید جان او باشد. اعتراض‌های اخیر بیماران درباره کمبود داروهایی مانند «مایفورتیک ۳۶۰»، «سل‌سپت» و «والسایت» نشان می‌دهد تأمین داروی بیماران پیوندی همچنان یکی از نقاط حساس نظام سلامت است. در یکی از موارد، یک بیمار ۳۹ ساله پیوند کلیه از کاهش تدریجی سهمیه داروی مایفورتیک خبر داده؛ به‌گونه‌ای که سهمیه دوماهه ابتدا به یک ماه، سپس ۱۵ روز و در نهایت یک هفته کاهش یافته و پس از آن نیز داروخانه اعلام کرده موجودی دارو به پایان رسیده است. بیماران پیوندی نمی‌توانند داروی سرکوب‌کننده سیستم ایمنی خود را خودسرانه قطع یا جایگزین کنند و هرگونه تغییر در درمان باید با نظر پزشک و پایش دقیق شرایط بیمار انجام شود. جمعی از بیماران و حامیان آن‌ها با راه‌اندازی یک کارزار اعتراضی، نسبت به کمبود داروهای حیاتی هشدار داده و خواستار ورود فوری وزارت بهداشت، سازمان غذا و دارو و کمیسیون بهداشت مجلس شده‌اند؛ در متن این کارزار، کمبود داروهایی مانند شربت Cellcept، شربت Valcyte و قرص Myfortic 360 به‌ویژه برای کودکان پیوند قلب مورد توجه قرار گرفته و تأکید شده اختلال در دسترسی به آن‌ها می‌تواند عوارض شدید، نارسایی عضو و در مواردی مرگ بیمار را به دنبال داشته باشد. فاطمه پوررضاقلی، دبیر انجمن علمی پیوند کلیه ایران، کمبود برند اصلی مایفورتیک را تأیید کرده و مشکلات انتقال ارز، تحریم‌ها و آزاد نشدن محموله‌ها از گمرک را از عوامل این وضعیت دانسته است. به گفته او، حدود ۷۰ تا ۸۰ درصد بیماران با داروی ایرانی مشکل خاصی ندارند و انجمن کیفیت آن را از مواد اولیه تا فرآیند تولید تأیید می‌کند؛ اما حدود ۱۰ تا ۲۰ درصد بیماران ممکن است به داروهای تولید داخل واکنش نشان دهند و تغییر دارو برای آن‌ها با مشکل همراه باشد. هادی احمدی، عضو هیئت‌مدیره انجمن داروسازان ایران نیز با انتقاد از محدود کردن واردات به دلیل وجود نمونه تولید داخل تأکید کرده که در بیماران پیوندی و بیماران خاص، تغییر برند می‌تواند واکنش متفاوتی ایجاد کند و نمی‌توان صرف وجود نمونه داخلی را دلیل کافی برای حذف داروی وارداتی دانست؛ وی در عین حال از حمایت از تولید داخلی سخن گفته اما معتقد است تا زمانی که فناوری و ظرفیت لازم برای تولید همه داروهای حیاتی فراهم نشده، واردات باید ادامه یابد. در مقابل، مهدی پیرصالحی، رئیس سازمان غذا و دارو، وضعیت کمبود داروهای بیماران پیوندی را مقطعی توصیف کرده و گفته است برخی از این داروها ممکن است در مقاطعی با محدودیت تأمین مواجه شوند، اما روند تأمین به‌صورت مستمر دنبال می‌شود؛ این داروها به دلیل شرایط خاص مصرف، از طریق مراکز و داروخانه‌های مشخص و به‌شکل سهمیه‌ای توزیع می‌شوند. وی از ورود محموله‌های جدید و تشکیل کمیته‌های تخصصی با حضور نمایندگان بانک مرکزی، گمرک، وزارت راه و سایر دستگاه‌های مرتبط برای رصد مستمر وضعیت تأمین دارو خبر داده است. پوررضاقلی نیز یادآور شده که اگر بیمار عضو پیوندی خود را از دست بدهد و به دیالیز بازگردد، هزینه تحمیل‌شده به دولت می‌تواند حدود ۲۰ برابر شود؛ بنابراین تأمین منظم داروی مناسب برای بیماران پیوندی حتی از منظر اقتصادی نیز منطقی‌تر از تحمل هزینه‌های بازگشت به دیالیز است.