درس‌هایی از جهش کرونایی که ماندگار نشد

دکتر کیانوش جهانپور، سخنگوی پیشین وزارت بهداشت و کارشناس سیاست‌گذاری سلامت، در یادداشتی تحلیلی در پایگاه «دوشنبه‌های دارویی» با نقد چالش‌های ساختاری زنجیره واکسن‌سازی کشور نوشت: جهش فنی و فناورانه‌ای که در دوران همه‌گیری کرونا در کشور رقم خورد، به دلیل فقدان استراتژی پایدار امنیت زیستی و نبود حکمرانی بلندمدت، نتوانست به یک ظرفیت صنعتی ماندگار تبدیل شود. مصداق بارز این چالش، وضعیت توقف تولید واکسن فصلی آنفلوانزای تولید داخل (فلوگارد) در آستانه پاییز و بازگشت مجدد کشور به وابستگی مطلق به واردات واکسن‌های خارجی است. به باور نویسنده، تولید واکسن‌های بیولوژیک و نوترکیب یک فعالیت با ریسک بالا و سرمایه‌گذاری سنگین است که بدون تضمین خرید قطعی از سوی نظام سلامت دولتی و هماهنگی تقویم بهداشتی با فرآیندهای کشت سلولی و بیوراکتورها، توجیه اقتصادی خود را از دست می‌دهد. هنگامی که وزارت بهداشت متعهد به پیش‌خرید سالانه و پایدار از تولیدکننده بومی نشود و ارز ترجیحی با اولویت به برندهای وارداتی اختصاص یابد، شرکت‌های دانش‌بنیان داخلی توان تامین هزینه‌های سنگین کنترل کیفی، محیط‌های کشت و استانداردهای GMP را از دست داده و ناگزیر به خاموش کردن بیوراکتورهای خود می‌شوند. یادداشت بر لزوم اصلاح فوری الگوی حکمرانی زنجیره واکسن تاکید می‌کند و تصریح می‌دارد که امنیت سلامت کشور نباید قربانی شوک‌های فصلی و بروکراسی‌های متناقض اداری شود. تدوین یک بسته حمایتی چندساله شامل تضمین پیش‌خرید، قیمت‌گذاری عادلانه متناسب با تورم، و هموارسازی مسیر صادرات واکسن به کشورهای همسایه، تنها راهکار بقای زیرساخت‌های بیوتکنولوژی کشور و جلوگیری از اتلاف دستاوردهای علمی نخبگان حوزه سلامت خواهد بود. تجربه کشورهای پیشرو نشان می‌دهد که حفظ و توسعه زیرساخت‌های پلتفرمی واکسن‌سازی نیازمند تزریق مستمر منابع مالی دولتی در قالب پروژه‌های ایمنی زیستی و پدافند غیرعامل است. در صورتی که صنعت واکسن کشور تنها به بازارهای فصلی ناپایدار رها شود، سرمایه‌های هنگفت انسانی و فنی به سرعت مستهلک خواهند شد. ایجاد یک نهاد هماهنگ‌کننده فرابخشی برای خرید تضمینی، تامین اعتبارات ارزی پیش‌هنگام و تسهیل مسیرهای ورود به بازارهای صادراتی بین‌المللی، ضامن بقای توانمندی‌های بومی در برابر همه‌گیری‌های آینده خواهد بود.