نوبل پزشکی ۲۰۲۶ برای سه دانشمند؛ از اپتوژنتیک تا درمان بیماری‌های عصبی

آکادمی نوبل روز دوشنبه ۱۳ مهر ۱۴۰۵ (۵ اکتبر ۲۰۲۶) جایزه نوبل فیزیولوژی یا پزشکی امسال را به کارل دایسروث (Karl Deisseroth)، پیتر هگمان (Peter Hegemann) و گئورگ ناگل (Georg Nagel) برای اکتشافات درباره کانال‌های یونی حساس به نور و اپتوژنتیک اعطا کرد. این دستاوردها بینش‌هایی تازه درباره چگونگی درمان احتمالی نابینایی، افسردگی، اعتیاد و زوال عقل ارائه می‌کنند. اپتوژنتیک با ترکیب روش‌های نورشناسی و ژنتیک، شکلی غیرتهاجمی از تحریک نورون‌ها را ممکن می‌سازد؛ به این ترتیب که سلول‌های عصبی به‌صورت ژنتیکی به پروتئین‌های حساس به نور مجهز می‌شوند و سپس با تاباندن نور می‌توان فعالیت آن‌ها را روشن یا خاموش کرد. کار این پژوهشگران نشان داد می‌توان با استفاده از پروتئین‌های حساس به نور و روش‌های ژنتیکی، فعالیت گروه‌های مشخصی از نورون‌ها را با دقت زمانی بالا و به‌صورت برگشت‌پذیر کنترل کرد؛ توانایی‌ای که پیش از این ممکن نبود. این فناوری اکنون به ابزاری کلیدی در پژوهش‌های علوم اعصاب تبدیل شده است و به دانشمندان امکان می‌دهد مدارهای عصبی مسئول رفتار، حافظه و بیماری‌های روانی و عصبی را با دقت بی‌سابقه بررسی کنند. جایزه نوبل فیزیولوژی یا پزشکی هر سال از سوی مجمع نوبل مؤسسه کارولینسکا در استکهلم سوئد اعطا می‌شود و معتبرترین جایزه علمی جهان در این حوزه به شمار می‌رود. اپتوژنتیک امروزه یکی از ابزارهای پرکاربرد پژوهش‌های علوم اعصاب است و زمینه‌ساز برنامه‌های درمانی نوینی برای بازگرداندن بینایی، کنترل تشنج و درمان اختلالات حرکتی شده است؛ مسیرهایی که چند شرکت زیست‌فناوری نیز روی آن سرمایه‌گذاری کرده‌اند. مبلغ نقدی این جایزه ۱۲ میلیون کرون سوئد است که معادل کمی بیش از یک میلیون یورو یا حدود ۱.۲ میلیون دلار خواهد بود. این مبلغ میان سه برنده به‌طور مشترک تقسیم می‌شود.