سلامت روان؛ از شنیدن رنج‌ها تا ساختن جامعه‌ای تاب‌آور

طاهره رزاق‌پور، مدیرکل بهزیستی استان اردبیل، یکی از چالش‌های مهم حوزه سلامت روان را فاصله میان نیاز افراد به حمایت و امکان بیان آزادانه این نیاز دانست و گفت ترس از قضاوت، انگ اجتماعی، ناآگاهی درباره نشانه‌های مشکلات روانی و تصور نادرست از مراجعه به روان‌شناس یا مشاور، گاهی موجب می‌شود افراد تا زمان تشدید مشکل برای دریافت کمک اقدام نکنند. رزاق‌پور این مطالب را در گفت‌وگو با ایسنا و به مناسبت هفته ملی سلامت روان مطرح کرد؛ هفته‌ای که از ۱۸ تا ۲۴ مهر با شعار محوری «شنیدن روایت‌های جامعه، گامی برای عبور از بحران» برگزار می‌شود و هدف آن تمرکز بر ارتقای سطح سلامت روان جامعه است. به گفته وی، تأخیر در دریافت کمک، فشار روانی فرد و خانواده را افزایش می‌دهد و فرایند حمایت و مداخله را دشوارتر می‌سازد. مدیرکل بهزیستی اردبیل با اشاره به مفهوم شنیدن روایت‌های جامعه توضیح داد این رویکرد به معنای فراهم کردن فضایی امن و بدون پیش‌داوری و برچسب‌زنی برای بیان نگرانی، تجربه و نیازهای روانی افراد است و به متخصصان و سیاستگذاران کمک می‌کند به جای تکیه صرف بر برداشت‌های کلی، مسائل را بر پایه واقعیت‌های زندگی مردم شناسایی کنند و پاسخ‌هایی متناسب با شرایط فردی، خانوادگی و اجتماعی ارائه دهند. وی شنیدن حرفه‌ای را تنها یک مهارت ارتباطی ندانست و آن را بخشی از فرایند ارزیابی، تشخیص نیاز، اعتمادسازی و طراحی مداخله معرفی کرد که هرچه دقیق‌تر و همراه با حفظ کرامت، محرمانگی و حقوق افراد باشد، زمینه استفاده به‌موقع از خدمات تخصصی را تقویت می‌کند. وی سلامت روان را یکی از بنیادی‌ترین مؤلفه‌های سلامت عمومی و از پیش‌شرط‌های توسعه پایدار اجتماعی عنوان کرد و افزود آثار آن به وضعیت روان‌شناختی افراد محدود نمی‌ماند و کیفیت روابط خانوادگی، عملکرد تحصیلی و شغلی، مشارکت اجتماعی، سرمایه اجتماعی و توان جامعه برای مواجهه با بحران‌ها را نیز تحت تأثیر قرار می‌دهد. از نگاه او، سلامت روان مسئله‌ای اجتماعی، چندبعدی و نیازمند مشارکت هماهنگ خانواده‌ها، نهادهای تخصصی، دستگاه‌های اجرایی و جامعه مدنی است. به گفته رزاق‌پور، هفته ملی سلامت روان فرصتی است تا با نگاهی علمی و جامع درباره پیشگیری از مشکلات روانی، کاهش عوامل خطر، تقویت منابع حمایتی و فراهم کردن دسترسی عادلانه به خدمات تخصصی گفت‌وگو شود. وی تأکید کرد نگاه جامع به سلامت روان مستلزم توجه هم‌زمان به پیشگیری، شناسایی زودهنگام، مداخله تخصصی و حمایت‌های پس از بحران است و سلامت روان تنها در اتاق مشاوره یا مراکز درمانی شکل نمی‌گیرد، بلکه شرایط زندگی، امنیت روانی خانواده، کیفیت روابط اجتماعی، دسترسی به فرصت‌های آموزشی و شغلی و برخورداری از شبکه‌های حمایتی نیز در آن نقش دارند. مدیرکل بهزیستی اردبیل رویکرد محله‌محور را فرصتی ارزشمند برای نزدیک کردن خدمات به زندگی روزمره مردم خواند و افزود برنامه‌های ارتقای سلامت روان باید در کنار خدمات تخصصی بر تقویت مهارت‌های زندگی، آموزش مدیریت هیجان، حل مسئله، ارتباط مؤثر، فرزندپروری آگاهانه و افزایش تاب‌آوری فردی و خانوادگی متمرکز شود. وی با اشاره به نقش سازمان بهزیستی در سلامت اجتماعی، پیشگیری از آسیب‌ها و حمایت از گروه‌های در معرض آسیب گفت توجه ویژه به کودکان و نوجوانان، خانواده‌های درگیر بحران، افراد دارای معلولیت، سالمندان و افراد مواجه با آسیب‌های اجتماعی ضروری است و طراحی برنامه‌های حمایتی برای این گروه‌ها باید بر شناخت دقیق نیازها، حفظ کرامت انسانی و تقویت توانمندی‌های فردی و خانوادگی استوار باشد.