جنگ تنگه هرمز و تنگ تر شدن شریان دارویی هند

مشکلات ایجادشده در حمل‌ونقل دارویی، دامن تجهیزات و ملزومات پزشکی را هم گرفته است؛ بخشی از این موضوع روز گذشته در کنفرانس خبری ایران‌مد ۲۰۲۶ اطلاع‌رسانی شد. در همین حال، تعدادی از شرکت‌های دارویی از تنگ‌تر شدن حلقه‌های انتقال مواد اولیه به ستوه آمده‌اند و نگرانی آن‌ها از آن‌جاست که وقفه‌های کوچک در زنجیره تأمین، به‌سرعت به تولید و توزیع دارو تسری پیدا می‌کند. این‌ها نشانه‌هایی است مبنی بر این‌که فشار حمل‌ونقلی، دیگر محدود به خود دارو نمانده و تجهیزات پزشکی و ملزومات مصرفی بیمارستان‌ها را هم در بر گرفته است. گفته می‌شود جنگ تنگه هرمز فقط روی خود ایران اثربخش نبوده است؛ این کریدور لجستیکی شکننده و حساس که مواد اولیه و داروهای حیاتی هند و نیز مسیرهای اتصال به آفریقا از آن عبور می‌کنند هم اختلالاتی را تجربه کرده است. تنگه هرمز و مسیر دریایی دریای سرخ و کانال سوئز در دو سوی شبه‌جزیره عربستان، شاهراه‌های اصلی حرکت مواد اولیه پتروشیمی به سمت چین و هند به شمار می‌روند و با مختل شدن این مسیرها، زنجیره تأمین دارو در سراسر منطقه تحت فشار قرار گرفته است. هند یکی از بزرگ‌ترین تولیدکنندگان و صادرکنندگان داروی ژنریک جهان است و بخش دارویی این کشور حدود ۵۰ میلیارد دلار ارزش دارد و تقریباً ۲۰ درصد از حجم داروهای ژنریک جهان را تأمین می‌کند؛ بیش از نیمی از صادرات آن نیز به بازارهای با نظارت سخت‌گیرانه مانند آمریکا و اتحادیه اروپا می‌رود. نقطه آسیب‌پذیر اصلی، وابستگی شدید این کشور به واردات مواد مؤثره دارویی (API) است که حدود ۶۰ تا ۷۰ درصد آن از چین تأمین می‌شود. بر اساس آمار وزارت شیمی و کود هند، در سال مالی ۲۰۲۴ تا ۲۰۲۵ حدود ۲۰۰ قلم مواد مؤثره، داروی فله‌ای و واسطه‌های دارویی به ارزش تقریبی ۴٫۳۵ میلیارد دلار وارد شد که سهم چین حدود ۷۳٫۷ درصد بود. اختلال در مسیرهای دریایی هزینه حمل‌ونقل را به‌سرعت بالا برده است؛ هزینه حمل کانتینر از چین تقریباً دو برابر شده و از حدود ۱۲۰۰ دلار به ۲۴۰۰ دلار برای هر کانتینر رسیده است. محموله‌های عازم اروپا و قاره آمریکا نیز به‌جای کانال سوئز، مسیر دماغه امید نیک را در پیش گرفته‌اند که ۱۰ تا ۱۵ روز دیگر به زمان حمل اضافه می‌کند. در همین حال، نرخ حمل هوایی از هند برای برخی مسیرها ۲۰۰ تا ۳۵۰ درصد افزایش یافته و قیمت مواد اولیه بسته به ترکیب شیمیایی آن بین ۵ تا ۱۰۰ درصد رشد کرده است؛ همه این‌ها هزینه تولید حتی ساده‌ترین داروها را بالا برده است. در حوزه تجهیزات و ملزومات پزشکی نیز شرایط دوگانه است: انجمن صنعت تجهیزات پزشکی هند (AiMeD) وجود کمبود در سرنگ و ملزومات یک‌بارمصرف را تکذیب کرده و گفته نیازی به وحشت نیست، اما همزمان اعتراف کرده که تنش‌های منطقه‌ای هزینه نهاده‌ها را تا ۵۰ درصد و هزینه بسته‌بندی را تا ۲۰ درصد افزایش داده است. دولت هند نیز برای کاهش فشار، تعرفه گمرکی حدود ۴۰ محصول پتروشیمی را کاهش داده و تخصیص متانول، آمونیاک و پروپیلن را به‌صورت هدفمند انجام داده است؛ هرچند تأمین متانول همچنان یکی از دغدغه‌های اصلی باقی مانده است. چشم‌انداز ادامه این روند نگران‌کننده است: صنعت‌گران و اتاق‌های بازرگانی هند برآورد کرده‌اند که اگر اختلال‌ها ادامه یابد، بخش صادرات داروی این کشور با ارزش حدود ۳۰ میلیارد دلار، بین ۳۰۰ تا ۵۰۰ میلیون دلار خسارت خواهد دید. از سوی دیگر حدود ۴۰ درصد نفت خام موردنیاز هند از مسیر تنگه هرمز وارد می‌شود و همان نفت، خوراک ورودی پتروشیمی‌هایی است که در فرآیند تولید دارو به کار می‌روند؛ به‌طوری که حدود ۴۷ درصد نسخ داروی ژنریک آمریکا نیز در هند تولید می‌شود. کارشناسان می‌گویند با وجود موجودی‌های ذخیره ۳۰ تا ۶۰ روزه، فشار فعلی بیشتر بر قیمت تمام‌شده اثر گذاشته است، اما اگر این وضعیت ادامه یابد، شریان دارویی هند که به آفریقا و بازارهای جهانی متصل است، تنگ‌تر از این خواهد شد.