تغییر مسیر تأمین داروی افغانستان از پاکستان به هند و روسیه

بازار دارویی افغانستان در یک سال گذشته وارد مرحله ای تازه شده است؛ مرحله ای که در آن وابستگی دیرینه این کشور به پاکستان، تحت تأثیر اختلافات سیاسی، درگیری های نظامی، بسته شدن مسیرهای تجاری و تصمیم طالبان برای توقف واردات دارو از پاکستان، به تدریج در حال تغییر است. افغانستان سال ها بخشی قابل توجه از نیازهای دارویی و تجهیزات طبی خود را از پاکستان تأمین می کرد و نزدیکی جغرافیایی و قیمت های مناسب، این کشور را به منبع اصلی و ارزان برای واردکنندگان افغان تبدیل کرده بود. تصمیم طالبان برای توقف واردات دارو از پاکستان در بحبوحه وخامت شدید روابط دو کشور اتخاذ شد. طبق گزارش ها، طالبان به واردکنندگان داروی افغانستان مهلتی سه ماهه داد تا حساب های خود را در پاکستان تسویه کرده و واردات از این کشور را متوقف کنند؛ پس از آن وزارت مالیه طالبان اعلام کرد که ادارات گمرک تحت کنترل این گروه دیگر اجازه واردات دارو از پاکستان را نخواهند داد و از واردکنندگان خواسته شد از مسیرهای جایگزین استفاده کنند. این تغییر با افزایش قیمت دارو در بازار افغانستان همراه شده است؛ به طوری که برخی داروخانه داران کابل از رشد حدود ۲۰ درصدی قیمت داروهای وارداتی از سایر کشورها و افزایش دو تا سه برابری قیمت برخی اقلام خبر می دهند. اکنون هند بیش از هر گزینه جایگزین دیگری ظرفیت دارد تا بخشی از خلأ ایجادشده در بازار افغانستان را پر کند و به یکی از منابع عمده تأمین دارو و تجهیزات طبی این کشور تبدیل شود. صنعت داروسازی هند با تولید گسترده داروهای ژنریک، می تواند پاسخگوی بخش بزرگی از نیازهای دارویی افغانستان باشد. با این حال، برخی پزشکان و داروسازان افغان درباره کیفیت داروهای هندی و نیز فساد و تقلب در بازار دارویی این کشور ابراز نگرانی کرده اند. روسیه نیز در کنار هند، به عنوان گزینه ای نوظهور، وارد این عرصه شده است. این تحول صرفاً جابه جایی میان تأمین کنندگان نیست، بلکه می تواند نشانه دگرگونی گسترده تری در ساختار تأمین داروی افغانستان باشد؛ تغییری که در آن هند ممکن است جایگاه محوری تری پیدا کند و افغانستان نیز در مسیر کاهش وابستگی به یک منبع واحد و متنوع سازی منابع تأمین کالاهای اساسی خود گام بردارد. مقام های طالبان این تغییر مسیر را فرصتی برای تقویت تولید داخلی معرفی می کنند؛ وزیر صنعت و تجارت این گروه اعلام کرده است که از زمان توقف واردات از پاکستان، حدود ۱۰۰ شرکت داروسازی مجوز تولید دریافت کرده اند و افغانستان در ۱۵ نوع دارو به خودکفایی رسیده است. با این حال، پزشکان و فعالان حوزه سلامت هشدار می دهند که افزایش قیمت ها و حضور داروهای کم کیفیت، بار این سیاست ها را بر دوش بیماران، به ویژه اقشار آسیب پذیر، می گذارد. در این میان، ایران نیز که خود با معضلاتی مانند گرانی و کمبود دارو دست به گریبان است، نتوانسته است نقشی در این بازار ایفا کند.