حکم دادگاه عالی اندونزی علیه تمدید ساختگی پتنت داروها و تقویت دسترسی به داروهای ژنریک

در یک رویداد تاریخی و بسیار تأثیرگذار بر نظام حقوق مالکیت فکری و سلامت عمومی، دادگاه عالی اندونزی با صدور حکمی قاطع، ترفندهای مرسوم شرکت‌های بزرگ داروسازی چندملیتی موسوم به «همیشه‌سبز کردن پتنت» (Patent Evergreening) را باطل و غیرقانونی اعلام کرد. پدیده همیشه‌سبز کردن پتنت رویکردی است که در آن شرکت‌های دارویی با اعمال تغییرات جزئی و بی‌اهمیت در فرمولاسیون، ایزومرهای شیمیایی، اشکال دارویی یا نمک‌های مواد موثره قدیمی، انحصار تجاری خود را برای سال‌های متمادی تمدید کرده و مانع از تولید نسخه‌های ژنریک مقرون‌به‌صرفه توسط تولیدکنندگان بومی می‌شوند. این پرونده با دادخواهی مشترک ائتلاف‌های ملی سلامت، سازمان‌های غیردولتی مدافع حقوق بیماران مبتلا به هپاتیت، سرطان و بیماری‌های عفونی مزمن علیه تمدیدهای غیرموجه حق اختراع شکل گرفت. دادگاه عالی در رأی مستدل خود تصریح کرد که حق اختراع انحصاری تنها باید به نوآوری‌های واقعی و کشف‌های درمانی معنادار با اثرات بالینی برتر اعطا شود و تغییرات فاقد نوآوری درمانی نباید به عنوان ابزاری برای انحصارطلبی و محروم کردن بیماران از داروهای ارزان‌قیمت مورد سوءاستفاده قرار گیرد. کارشناسان اقتصاد دارو این حکم قضایی را نقطه عطفی بزرگ در کشورهای در حال توسعه می‌دانند که موازنه قدرت را به نفع سلامت عمومی تغییر می‌دهد. با رفع انحصارهای غیرواقعی، کارخانه‌های داروسازی داخلی قادر خواهند بود نسخه‌های ژنریک باکیفیت داروهای حیاتی را با قیمتی تا ۹۰ درصد ارزان‌تر تولید کنند که این امر دسترسی میلیون‌ها بیمار کم‌درآمد را تضمین کرده و بار مالی کمرشکن بیمه‌های سلامت را تخفیف می‌دهد. نهادهای بین‌المللی حامی سلامت همگانی از این اقدام شجاعانه دستگاه قضایی اندونزی استقبال کرده و آن را الگویی الهام‌بخش برای سایر کشورهای آسیایی و آفریقایی در جهت استیفای حقوق بیماران و مقابله با انحصارگرایی دارویی خواندند.