داروی Iqirvo | نرمال‌شدن آنزیم کبدی در ۸۵ درصد بیماران PBC

نتایج یک مطالعه بالینی فاز نهایی نشان می‌دهد داروی «ایکِرو، Iqirvo / الافیبرنور، elafibranor» ساخت شرکت داروسازی ایپسِن (Ipsen) می‌تواند به بهبود شاخص‌های کبدی در بیماران مبتلا به کلانژیت صفراوی اولیه (Primary Biliary Cholangitis – PBC) که به درمان‌های معمول پاسخ کافی نداده‌اند، کمک کند. در این مطالعه روی ۹۲ بیمار، پس از یک سال مصرف دارو، سطح آنزیم کبدی آلکالین فسفاتاز (ALP) در ۸۵٫۳ درصد بیماران به محدوده طبیعی رسید؛ در حالی که این میزان در گروه دریافت‌کننده دارونما تنها ۲۳٫۳ درصد بود. همچنین کاهش میانگین سطح این آنزیم در گروه دارویی به ۳۶٫۵ درصد رسید، در مقایسه با ۴٫۲ درصد در گروه دارونما. پژوهشگران بهبود چند شاخص آزمایشگاهی دیگر را نیز در بیماران دریافت‌کننده این دارو گزارش کردند؛ از جمله بیلی‌روبین، سایر آنزیم‌های کبدی و آلبومین. این شاخص‌ها در مجموع تصویری از کاهش فعالیت بیماری و بهبود نسبی عملکرد کبد در گروه درمان ارائه می‌دهند. کلانژیت صفراوی اولیه یک بیماری مزمن است که با التهاب و آسیب تدریجی مجاری صفراوی درون کبد همراه است. در این بیماری، سیستم ایمنی به اشتباه به سلول‌های پوشاننده مجاری صفراوی حمله می‌کند و در نتیجه صفرا در کبد تجمع می‌یابد. تجمع اسیدهای صفراوی به آسیب سلول‌های کبدی، فیبروز و در نهایت سیروز منتهی می‌شود. افزایش آنزیم ALP می‌تواند نشانه فعال بودن بیماری و افزایش احتمال نیاز به پیوند کبد باشد و به همین دلیل، در بسیاری از کارآزمایی‌ها به‌عنوان شاخص اصلی سنجش اثربخشی درمان به کار می‌رود. بیماری معمولاً در میانسالی و به‌ویژه در زنان شایع‌تر است و با خستگی مزمن، خارش پوستی و خشکی چشم و دهان بروز می‌کند. بخشی از بیماران در زمان تشخیص علامت مشخصی ندارند و بیماری آن‌ها بر اساس آزمایش‌های غیرطبیعی کبدی و وجود آنتی‌بادی‌های ضد میتوکندری (AMA) شناسایی می‌شود. تشخیص زودهنگام اهمیت زیادی دارد، زیرا درمان به‌موقع می‌تواند سرعت پیشرفت آسیب مجاری صفراوی را کاهش دهد. درمان استاندارد خط اول این بیماری، اسید اورسودئوکسی‌کولیک (UDCA) است که در بخش قابل توجهی از بیماران سطح آنزیم‌های کبدی را بهبود می‌بخشد. با این حال، گروهی از بیماران یا به این دارو پاسخ کافی نمی‌دهند یا آن را تحمل نمی‌کنند و در این شرایط، نیاز به گزینه‌های درمانی دوم احساس می‌شد. داروی الافیبرنور یک آگونیست دوگانه گیرنده‌های فعال‌شده با پروکسی‌زوم تکثیری (PPAR) از نوع آلفا و دلتا است؛ سازوکاری که با تنظیم مسیرهای مرتبط با التهاب و متابولیسم اسیدهای صفراوی، هم التهاب را کاهش می‌دهد و هم انتقال و دفع اسیدهای صفراوی از کبد را بهبود می‌بخشد. داده‌های این مطالعه در نشریه تخصصی هپاتولوژی (Hepatology) منتشر شده و بر پایه یک کارآزمایی تصادفی‌شده و دارونماکنترل به دست آمده است؛ طراحی‌ای که استاندارد طلایی برای سنجش اثر یک دارو محسوب می‌شود. مقایسه مستقیم با گروه دارونما در همین مطالعه نشان می‌دهد که بخش عمده بهبود مشاهده‌شده را نمی‌توان به نوسان طبیعی بیماری یا اثر مراقبت معمول نسبت داد. نکته مهم آن است که این مطالعه بر شاخص‌های آزمایشگاهی متمرکز بوده است، نه بر پیامدهای بالینی سخت مانند نیاز به پیوند کبد یا مرگ. به همین دلیل، تفسیر نتایج باید با احتیاط انجام شود: بهبود آنزیم‌های کبدی در این بیماری به‌طور سنتی پیش‌بینی‌کننده پیشرفت بیماری در نظر گرفته می‌شود، اما اثبات تأثیر دارو بر طول عمر یا کیفیت زندگی بیماران به پیگیری طولانی‌تر و داده‌های بیشتر نیاز دارد. از منظر ایمنی، در گزارش منتشرشده تأکید شده که بررسی عوارض جانبی بخش جدایی‌ناپذیر ارزیابی این دارو است؛ به‌ویژه آنکه بیماران PBC اغلب داروهای متعدد مصرف می‌کنند و احتمال تداخل دارویی و بار درمانی مضاعف وجود دارد. پایش دوره‌ای آنزیم‌های کبدی، بیلی‌روبین و عملکرد کلیه در طول درمان از توصیه‌های رایج در مدیریت این بیماران است. اهمیت این نتایج برای نظام سلامت ایران نیز قابل توجه است: PBC بیماری نادر محسوب می‌شود، اما هزینه‌های درمان و پیوند کبد برای بیماران پیشرفته بالاست. هر گزینه درمانی که بتواند سرعت پیشرفت بیماری را کم کند، هم از بار بالینی می‌کاهد و هم از هزینه‌های نظام سلامت. در عین حال، دسترسی به داروهای نوین بیماری‌های نادر همواره یکی از چالش‌های سیاست‌گذاری دارویی بوده است و ارزیابی فناوری سلامت، قیمت‌گذاری و پوشش بیمه‌ای این فرآورده‌ها تصمیمی چندبعدی است. به‌طور خلاصه، این مطالعه فاز نهایی نشان می‌دهد الافیبرنور در بیمارانی که پاسخ ناکافی به درمان استاندارد داشته‌اند، می‌تواند نسبت بالایی از آن‌ها را به محدوده طبیعی ALP برساند و چند شاخص آزمایشگاهی دیگر را نیز بهبود دهد؛ یافته‌ای که آن را به گزینه‌ای امیدوارکننده برای گروهی از بیماران PBC تبدیل می‌کند که تا پیش از این انتخاب‌های محدودی داشتند.