سازمان WHO | عبور موارد ابولا بوندیبوگو از ۱۰ هزار مورد تأییدشده

سازمان جهانی بهداشت (WHO) در تازه‌ترین گزارش خبری شیوع بیماری (Disease Outbreak News) که در ۶ نوامبر ۲۰۲۶ منتشر شد، اعلام کرد شیوع بیماری ناشی از ویروس بوندیبوگو (BVD – Bundibugyo virus disease) در جمهوری دموکراتیک کنگو از نظر جغرافیایی گسترش یافته است. گرچه در برخی مناطق کاهش جزئی موارد مشاهده شده، اما در مجموع انتقال پایدار و در سطح بالا در این کشور ادامه دارد. بر اساس داده‌های تا ۳ نوامبر ۲۰۲۶، در مجموع ۱۰ هزار و ۶۶۸ مورد تأییدشده شامل ۵ هزار و ۱۹۸ مرگ (نسبت خام مرگ‌ومیر ۴۸.۷ درصد) در ۶۷ منطقه بهداشتی در هشت استان گزارش شده است و انتقال فعال در ۵۱ منطقه بهداشتی ادامه دارد. نسبت بالای مرگ‌های رخ‌داده در جامعه، به‌ویژه در میان کودکان خردسال، همچنان نشان‌دهنده چالش‌های موجود در تشخیص زودهنگام موارد و دسترسی به‌موقع به مراقبت مناسب است. از ۵۱۲ مرگ گزارش‌شده از ۲۱ اکتبر، ۳۳۵ مورد در جامعه و ۱۷۷ مورد در مراکز درمانی رخ داده است. از زمان انتشار گزارش قبلی، هیچ مورد جدیدی از کنیا یا نیجریه گزارش نشده است. با این حال، سطح بالای انتقال در جمهوری دموکراتیک کنگو نشان‌دهنده نیاز مستمر به آمادگی در منطقه است؛ از جمله نظارت فرامرزی، پایش نقاط ورود، تشخیص به‌موقع موارد و اقدامات هماهنگ آمادگی و پاسخ. از زمان انتشار گزارش قبلی هیچ کشور جدیدی موارد ابتلا گزارش نکرده است، اما دو کشور موارد تأییدشده در میان اتباع خود را به‌صورت پزشکی منتقل کرده‌اند: سوئیس و بریتانیا. بر اساس اطلاعات موجود، WHO هرگونه محدودیت در سفر به کشورهای درگیر یا پاسخ‌دهنده به این رویداد بهداشت عمومی و تجارت با آن‌ها را توصیه نمی‌کند. از زمان اعلام شیوع در ۱۵ مه ۲۰۲۶، موارد ابتلا در پنج کشور گزارش شده است: جمهوری دموکراتیک کنگو، فرانسه، کنیا، نیجریه و اوگاندا. شیوع در فرانسه و اوگاندا از ماه اوت تحت کنترل درآمده، در حالی که کنیا و نیجریه پاسخ خود را ادامه می‌دهند. در جمهوری دموکراتیک کنگو، از زمان انتشار گزارش قبلی، ۹۶۴ مورد تأییدشده دیگر شامل ۵۱۱ مرگ تأییدشده گزارش شده است. در ۵ نوامبر ۲۰۲۶، بریتانیا انتقال پزشکی یک مورد تأییدشده (یک کارمند بهداشت و مراقبت) از جمهوری دموکراتیک کنگو را گزارش کرد؛ این بیمار اکنون در لندن تحت مراقبت پزشکی است. در دوره ۲۱ روزه منتهی به ۳ نوامبر، هزار و ۴۶۳ مورد تأییدشده جدید گزارش شد که استان ایتوری ۷۱۰ مورد، کیوو شمالی ۶۴۰ مورد، هوت-اوئله ۷۷ مورد، تشوپو ۳۱ مورد و اوئبانگی شمالی ۵ مورد را شامل می‌شدند. در این دوره هیچ مورد جدیدی در باز-اوئله، کیوو جنوبی و اوئبانگی جنوبی گزارش نشد. تا ۳ نوامبر، موارد تجمعی تأییدشده به ۱۰ هزار و ۶۶۸ مورد شامل ۵ هزار و ۱۹۸ مرگ و ۲ هزار و ۸۸۱ بهبودی رسیده است و نسبت خام مرگ‌ومیر کلی ۴۸.۷ درصد است. موارد تأییدشده اکنون در ۶۷ منطقه بهداشتی در هشت استان شناسایی شده‌اند. ۵۱ منطقه از ۶۷ منطقه درگیر، در ۲۱ روز گذشته دست‌کم یک مورد جدید گزارش کرده‌اند و ۱۶ منطقه هیچ مورد اخیری گزارش نکرده‌اند. بنی، بونیا و ماندیما بیشترین شمار موارد و مرگ‌ها را در ۲۱ روز گذشته گزارش کرده‌اند. ایتوری همچنان گسترده‌ترین استان درگیر است و ۲۸ منطقه از ۳۶ منطقه آن در این شیوع موارد ابتلا گزارش کرده‌اند؛ پس از آن کیوو شمالی (۱۷ از ۳۴)، هوت-اوئله (۷ از ۱۳)، تشوپو (۷ از ۲۳)، باز-اوئله (۴ از ۱۱)، اوئبانگی شمالی (۲ از ۱۱)، کیوو جنوبی (۱ از ۳۴) و اوئبانگی جنوبی (۱ از ۱۶) قرار دارند. یاکوما در استان اوئبانگی شمالی، تازه‌ترین منطقه بهداشتی درگیر است که سه مورد تأییدشده گزارش کرده است. گرچه کیوو شمالی در هفت روز گذشته بیشترین شمار موارد را گزارش کرد (۲۳۲ مورد تا ۳ نوامبر)، ایتوری همچنان درگیرترین استان با ۷ هزار و ۴۸۵ مورد تجمعی تأییدشده و ۳ هزار و ۵۳۲ مرگ است. کیوو شمالی با ۲ هزار و ۵۹۳ مورد تأییدشده و هزار و ۴۲۲ مرگ در جایگاه بعدی قرار دارد و بالاترین نسبت مرگ‌ومیر استانی را با ۵۴.۸ درصد ثبت کرده است. هوت-اوئله ۴۷۰ مورد و ۲۰۸ مرگ و تشوپو ۹۴ مورد و ۲۹ مرگ گزارش کرده‌اند. استان‌های کم‌درگیرتر همچنان موارد بسیار کمتری گزارش می‌کنند، اما انتقال در چندین استان ادامه دارد. تداوم بروز موارد در چندین استان نشان می‌دهد که شیوع از نظر جغرافیایی فعال باقی مانده است، هرچند شدت آن میان مناطق بهداشتی متفاوت است. تا ۳ نوامبر ۲۰۲۶، میانگین نسبت تماس‌های پیگیری‌شده روزانه در ۱۴ روز گذشته ۸۶ درصد است که همچنان پایین‌تر از آستانه لازم ۹۵ درصد قرار دارد. سه استان در آستانه ۹۵ درصد یا بالاتر بودند: باز-اوئله (۹۹ درصد، ۴۳۵ از ۴۴۰)، اوئبانگی شمالی (۹۵ درصد، ۲۸ از ۲۹) و اوئبانگی جنوبی (۹۵ درصد؛ ۶۲ از ۶۵). چهار استان پایین‌تر از آستانه بودند: هوت-اوئله (۸۵ درصد؛ ۱۲۰۷ از ۱۴۲۰)، ایتوری (۹۱ درصد؛ ۹۵۸۹ از ۱۰ هزار و ۴۹۱)، تشوپو (۷۱ درصد؛ ۴۸۹ از ۶۸۵) و کیوو شمالی (۸۲ درصد؛ ۱۱ هزار و ۱۹۰ از ۱۳ هزار و ۷۱۶). تقویت پیگیری تماس‌ها، به‌ویژه در استان‌های زیر هدف، برای رسیدن به آستانه حداقل ۹۵ درصد ضروری است. در کنیا، تا ۳ نوامبر ۲۰۲۶، موارد تجمعی تأییدشده همچنان ۹ مورد است. از زمان گزارش قبلی، یک مرگ دیگر رخ داده و مجموع مرگ‌ها در کنیا به دو مورد و نسبت خام مرگ‌ومیر به ۲۲.۲ درصد رسیده است. همه هشت مورد ثانویه از نظر اپیدمیولوژیک به مورد وارداتی شاخص مرتبط هستند و به یک خوشه تعلق دارند: چهار عضو خانواده مورد شاخص و چهار کارمند بهداشت و مراقبت. از ۹ مورد گزارش‌شده، پنج بیمار بهبود یافته‌اند (هر پنج نفر در ۳ نوامبر پس از احراز معیارهای ترخیص مرخص شدند) و دو مورد همچنان تحت درمان هستند. در حال حاضر شاهدی از انتقال خارج از این خوشه وجود ندارد و از ۱۹ اکتبر ۲۰۲۶ هیچ مورد تأییدشده جدیدی گزارش نشده است. همچنین همه هشت مورد ثانویه در زمان بروز علائم، در قرنطینه و به‌عنوان تماس شناخته‌شده تحت پیگیری بودند. در نیجریه، در ۲۰ اکتبر ۲۰۲۶ یک مورد وارداتی تأییدشده آزمایشگاهی BVD در قلمرو پایتختی فدرال ابوجا گزارش شد. در ۲۶ اکتبر ۲۰۲۶، سوئیس انتقال پزشکی این مورد را گزارش کرد؛ بیمار همچنان در انزوا و تحت مراقبت پزشکی در ژنو است. تا ۳ نوامبر، در مجموع ۶۲ تماس در نیجریه برای پیگیری شناسایی شده بود که شش تماس دوره ۲۱ روزه پیگیری را با موفقیت کامل کرده‌اند. مقامات ملی با حمایت WHO و شرکا، ردیابی تماس، بررسی موارد و اقدامات پیشگیری و کنترل عفونت را تشدید کرده‌اند؛ از جمله تأمین اقلام ضروری و تجهیزات حفاظت فردی برای کارکنان بهداشت. بررسی‌ها برای تعیین منبع احتمالی عفونت و بازسازی تاریخ سفر و مواجهه ادامه دارد. BVD یک بیماری شدید ابولا است که توسط ویروس بوندیبوگو، یکی از گونه‌های جنس Orthoebolavirus، ایجاد می‌شود. این بیماری زئونوز است و خفاش‌های میوه‌خوار به‌عنوان مخزن طبیعی آن مشکوک هستند. عفونت انسانی در ابتدا از طریق تماس نزدیک با خون یا ترشحات حیات وحش آلوده مانند خفاش‌ها یا پستانداران غیرانسانی تصور می‌شود و سپس از فرد به فرد از طریق تماس مستقیم با خون، ترشحات، اندام‌ها یا سایر مایعات بدن افراد آلوده یا سطوح و مواد آلوده منتقل می‌شود. انتقال به‌ویژه در محیط‌های مراقبت سلامت هنگام ناکافی بودن اقدامات پیشگیری و کنترل عفونت و در آیین‌های خاک‌سپاری ناایمن که با تماس مستقیم با متوفی همراه است، تشدید می‌شود. دوره نهفتگی BVD بین دو تا ۲۱ روز است و افراد آلوده تا زمان شروع علائم، مسری نیستند. علائم اولیه مانند تب، خستگی، درد عضلانی، سردرد و گلودرد غیراختصاصی هستند و همین موضوع تشخیص بالینی را دشوار می‌کند و می‌تواند شناسایی را به تأخیر بیندازد. این علائم سپس به علائم گوارشی، اختلال عملکرد اندام‌ها و در برخی موارد تظاهرات خون‌ریزی‌دهنده پیشرفت می‌کند. نسبت مرگ‌ومیر در دو شیوع قبلی BVD که در سال‌های ۲۰۰۷ در اوگاندا و ۲۰۱۲ در جمهوری دموکراتیک کنگو گزارش شد، به‌ترتیب ۳۰ و ۵۰ درصد بود. تمایز BVD از سایر بیماری‌های تب‌دار بومی مانند مالاریا بدون تأیید آزمایشگاهی دشوار است. کنترل شیوع به شناسایی و بررسی سریع موارد، جداسازی و مراقبت، ردیابی تماس، خاک‌سپاری ایمن و مشارکت قوی جامعه وابسته است، زیرا در حال حاضر هیچ واکسن تأییدشده یا درمان اختصاصی برای BVD وجود ندارد. از زمان شناسایی نخستین موارد در مه ۲۰۲۶، این شیوع به‌سرعت به یک اپیدمی بزرگ و در حال گسترش جغرافیایی در جمهوری دموکراتیک کنگو تبدیل شده است؛ با انتقال پایدار، مرگ‌ومیر بالا و افزایش خطر گسترش بیشتر بین‌المللی. شیوع کنونی دومین شیوع مستند BVD در این کشور پس از شیوع ۲۰۱۲ و بزرگ‌ترین شیوع بیماری ابولا ثبت‌شده در جمهوری دموکراتیک کنگو بدون توجه به گونه ویروس است. جمعیتی که بیشترین خطر مواجهه را دارد، در جوامعی متمرکز است که در مناطق بهداشتی با انتقال فعال زندگی می‌کنند یا از آن‌ها عبور می‌کنند. در حوزه پاسخ بهداشت عمومی، مقامات بهداشتی جمهوری دموکراتیک کنگو با همکاری WHO و شرکا اقدامات گسترده‌ای را ادامه می‌دهند؛ از جمله نظارت بر بیماری، آزمایش‌های آزمایشگاهی، پیشگیری و کنترل عفونت، مراقبت بالینی، مشارکت جامعه، پژوهش، لجستیک و پشتیبانی از مداخلات پاسخ و خدمات بهداشتی ضروری در بحران انسانی هم‌زمان. در ۲۳ اکتبر، سکوی کارآزمایی واکسن Tumaini با ثبت نخستین شرکت‌کنندگان در بونیا آغاز به کار کرد. Tumaini یک کارآزمایی بالینی محوری فاز ۲/۳ واکسن‌های نامزد علیه ویروس بوندیبوگو است. بر اساس شواهد پیش‌بالینی و بالینی اولیه موجود، گروه‌های کارشناسی تشکیل‌شده توسط WHO توصیه کرده‌اند دو نامزد واکسن جدید BDBV برای ارزیابی بالینی بیشتر به کارآزمایی Tumaini افزوده شوند: ChAdOx1 ساخته‌شده توسط دانشگاه آکسفورد با همکاری مؤسسه سرم هند، و mRNA-1469 شرکت Moderna (مدرنا). این نامزدها پس از تأییدهای ملی وارد کارآزمایی خواهند شد. کنیا از آغاز شیوع در مه ۲۰۲۶ سطح بالایی از آمادگی ابولا را حفظ کرده و تا ۵ نوامبر در مجموع ۷۶۰ هزار و ۴۱۵ مسافر در نقاط ورود تعیین‌شده غربالگری شده‌اند. شمارش معکوس ۴۲ روزه برای پایان شیوع، پس از ترخیص آخرین بیمار آغاز خواهد شد.