هاشمی: برند ژنریک رقیب نظام ژنریک نیست

امیر هاشمی، مدیرعامل کوبل دارو، در یادداشت اختصاصی برای دوشنبه‌های دارویی نوشت نظام ژنریک با وجود سادگی نسبی در مفهوم و هدف، در ادبیات سیاست‌گذاری دارویی ایران طی چند دهه گذشته چالش‌برانگیز شده و گاه برخی ابزارهای سیاست ژنریک با اصل و مفهوم آن یکسان تلقی شده‌اند. به گفته وی، نظام ژنریک لزوماً به معنای ممنوعیت حضور داروی برند اصلی (Originator) در بازار، ممنوعیت تجویز برند اصلی یا برندهای ژنریک، یکسان‌بودن قیمت محصولات ژنریک، اجبار پزشک به تجویز صرفاً با نام عمومی دارو (INN) یا ممنوعیت استفاده از نام تجاری روی بسته‌بندی نیست؛ برخی از این ابزارها در بعضی کشورها و در شرایط خاص استفاده می‌شوند، اما هیچ‌کدام به‌تنهایی جزء ذاتی یا تعریف‌کننده نظام ژنریک نیستند. هدف اصلی سیاست ژنریک، ترویج استفاده از داروهای ژنریک با کیفیت تضمین‌شده برای افزایش دسترسی بیماران به درمان و استفاده کارآمدتر از منابع نظام سلامت است. هاشمی از منظر ساختاری، نظام دارویی ایران را نوعی نظام «سوپر ژنریک» می‌داند؛ زیرا حمایت گسترده از پتنت دارویی و دوره انحصار بازار برای داروهای جدید وجود ندارد و توسعه نسخه‌های ژنریک و بایوسیمیلار توسط تولیدکنندگان داخلی بسیار زودتر از بازارهای دارای محدودیت پتنت ممکن است. بخش عمده‌ای از مولکول-دوزهای دارویی موجود نیز صرفاً از طریق تولید داخل تأمین می‌شوند و همگی ژنریک هستند؛ بنابراین مسئله اصلی سیاست دارویی ایران «ژنریک‌کردن بازار» نیست، زیرا بازار ایران از همین امروز به‌شدت ژنریک است. وی با رد این تصور که برند ژنریک در مقابل نظام ژنریک قرار دارد، توضیح داد تمام برند ژنریک‌های بازار ایران از نظر ماهیت دارویی ژنریک‌اند و رقابت آن‌ها برای جلب اعتماد پزشکان، داروسازان و بیماران می‌تواند پذیرش محصولات ژنریک را افزایش دهد. وجود برندهای ژنریک با قیمت‌های متفاوت نیز لزوماً هزینه بیمه‌گر را بالا نمی‌برد؛ اگر قیمت مرجع یا پایین‌ترین قیمت ژنریک مبنای بازپرداخت قرار گیرد، انتخاب محصول گران‌تر هزینه اضافی به بیمه تحمیل نمی‌کند. از سوی دیگر، الزام به تجویز با نام INN به‌خودی‌خود تضمین‌کننده انتخاب ارزان‌ترین ژنریک نیست؛ آنچه نهایتاً هزینه نظام سلامت را کنترل می‌کند، سیاست‌های هماهنگ قیمت‌گذاری، بازپرداخت بیمه‌ای، Reference Pricing و قواعد جانشینی در داروخانه است. به گفته هاشمی، امروز در عمل اختلاف قیمت معناداری میان بسیاری از ژنریک‌های مشابه در بازار ایران وجود ندارد و تفاوت قیمت باید بر اساس شاخص‌های فنی مانند رعایت الزامات GMP و ارائه شواهدی نظیر مطالعات Bioequivalence باشد، نه مفهوم برندینگ و بازاریابی. وی در جمع‌بندی نوشت نظام ژنریک را نباید به حذف نام‌های تجاری یا ممنوعیت برند اصلی تقلیل داد و پرسش درست برای سیاست‌گذار این نیست که «برند ژنریک باشد یا نباشد»، بلکه این است که چگونه رقابت میان ژنریک‌ها را به رقابتی بر سر کیفیت، اعتماد، دسترسی و ارزش برای بیمار تبدیل کنیم.