پیامدهای قیمت‌گذاری دستوری دارو؛ از کاهش تولید تا محدودیت دسترسی بیماران

برای بیماری که هر روز باید دارویی را مصرف کند، کمبود دارو فقط یک واژه در گزارش‌های رسمی نیست؛ بلکه به معنای جست‌وجو در چند داروخانه، نگرانی از ادامه درمان و گاهی ناچار شدن به استفاده از داروی جایگزین است. در سوی دیگر، تولیدکننده‌ای قرار دارد که باید مواد اولیه، بسته‌بندی، انرژی، دستمزد، حمل‌ونقل و سایر هزینه‌های تولید را تأمین کند و محصولی را به بازار برساند که قیمت آن تحت نظارت است. در این تحلیل آمده است که صنعت دارو در ماه‌های اخیر با فشارهای ارزی، مشکلات نقدینگی، افزایش هزینه‌های تولید و اختلال در حمل‌ونقل روبه‌رو بوده است. در چنین شرایطی، اگر قیمت مصوب دارو با هزینه واقعی تولید تناسب نداشته باشد، ادامه تولید برخی اقلام می‌تواند به فعالیتی زیان‌ده تبدیل شود. بر پایه این روایت، شرکت‌ها در این وضعیت ممکن است برای کاهش زیان ناچار به کاهش ظرفیت یا توقف تولید برخی داروها، از جمله داروهای حیاتی مانند انسولین شوند؛ تصمیمی که می‌تواند دسترسی بیماران به دارو و حتی، به‌واسطه کمبود، امنیت جانی و روانی جامعه را تحت‌الشعاع قرار دهد. در چنین شرایطی، با جلب توجه رسانه‌های خارج از کشور، علاوه بر ایجاد نارضایتی عمومی، زحمات و فداکاری‌های این صنعت در طول شرایط سخت نادیده گرفته خواهد شد. این تحلیل تأکید می‌کند که کمبود دارو به یک عامل محدود نمی‌شود و مشکلات تأمین ارز، نقدینگی، تولید و توزیع نیز در آن نقش دارند. با این حال، قیمت‌گذاری نامتناسب با هزینه‌های واقعی می‌تواند فشار بر تولید را افزایش دهد. از سوی دیگر، افزایش ارزش بازار دارو نیز لزوماً به معنای افزایش سود شرکت‌ها نیست؛ زیرا بخشی از آن ناشی از تورم و رشد هزینه‌های جایگزینی است. در این یادداشت استدلال می‌شود که پایین نگه داشتن قیمت دارو به هر بهایی لزوماً به نفع بیمار نیست و چه بسا بر خلاف حمایت از تولید داخل محسوب شود؛ چراکه داروی ارزان، اگر به دلیل غیراقتصادی شدن تولید در دسترس نباشد، نمی‌تواند نیاز بیمار را برطرف کند. به‌عنوان راهکار، این تحلیل قیمت‌گذاری هدفمند و مبتنی بر هزینه‌های واقعی تولید، همراه با تقویت پوشش بیمه‌ای، کاهش پرداخت از جیب بیمار و پرداخت به‌موقع مطالبات شرکت‌های دارویی را پیشنهاد می‌کند. بر این اساس، حمایت از بیماران و حفظ پایداری تولید دارو دو هدف مکمل در سیاست‌گذاری دارویی هستند و دستیابی به آنها مستلزم آن است که ضمن کنترل هزینه‌های پرداختی بیماران، شرایط اقتصادی لازم برای تداوم تولید و عرضه پایدار دارو نیز فراهم شود.