سازمان WHO با راهنمای تازه خواستار گذار از مراقبت نهادی به سلامت روان اجتماع‌محور شد

سازمان جهانی بهداشت (WHO) در ۹ اکتبر ۲۰۲۶ و در آستانه روز جهانی سلامت روان، در یک بیانیه خبری از ژنو اعلام کرد راهنمای تازه‌ای منتشر کرده است تا کشورها را در گذار از الگوی مراقبت نهادی و بستری طولانی‌مدت در بیمارستان‌های روان‌پزشکی به مراقبت شخص‌محور در جامعه که حقوق و انتخاب افراد را محترم می‌شمارد، یاری کند. WHO یادآور شد بسیاری از افراد مبتلا به اختلالات روانی اکنون در بیمارستان‌های بزرگ روان‌پزشکی و مراکز مراقبت اجتماعی زندگی می‌کنند و نزدیک به نیمی از آن‌ها ماه‌ها، سال‌ها یا حتی دهه‌ها به‌شکل غیرارادی و دور از دنیای بیرون در این مراکز نگه داشته می‌شوند. این فرایند، که «واسازی نهادزدایی» (deinstitutionalization) نام دارد، به بازگشت افرادی می‌پردازد که مدت طولانی (شش ماه یا بیشتر) در بیمارستان روان‌پزشکی مانده‌اند، تا با مراقبت، حمایت و فرصت‌های لازم در جامعه زندگی کنند. تدروس آدهانوم گبریسوس، مدیرکل WHO، گفت: «مردم نباید برای دریافت حمایت مستمر سلامت روان، آزادی، کرامت یا جایگاه خود در جامعه را از دست بدهند.» او افزود کشورها باید از تکیه بر مراقبت نهادی بلندمدت فاصله بگیرند و سرمایه‌گذاری‌ها را از نهادها به سمت مراقبت و حمایت حقوق‌محور در جامعه هدایت کنند. راهنمای تازه، اقدام‌های عملی برای مدیران بیمارستان‌های روان‌پزشکی تعیین کرده است: کاهش بستری و اقامت‌های طولانی، اصلاح رویه‌های نهادی برای صیانت بیشتر از حقوق افراد، و کمک به ترخیص بیماران و بازگشت آن‌ها به زندگی اجتماعی با حمایت لازم. WHO تصریح کرد این گذار با تلاش بیمارستان‌ها تنها ممکن نیست و دسترسی به مسکن، خدمات سلامت، حمایت اجتماعی، آموزش، فرصت‌های شغلی و حمایت از خانواده‌ها ضروری است. بر پایه گزارش اطلس سلامت روان WHO، تنها ۹ درصد از کشورهای گزارش‌دهنده به‌طور کامل به مراقبت اجتماع‌محور گذر کرده‌اند و بیش از نیمی (۵۳ درصد) هنوز در مرحله آغازین اصلاح‌ها هستند؛ بیش از یک نفر از هر چهار نفر (۲۸ درصد) پذیرش‌شده در بیمارستان‌های روان‌پزشکی بیش از شش ماه بستری مانده است. گریس گاترا، مشاور مستقل و مدافع تجربه زیسته، گفت گذار به مراقبت اجتماع‌محور باید با حضور افرادی انجام شود که خود تجربه مراقبت نهادی را داشته‌اند، نه فقط برای آن‌ها. WHO در روز جهانی سلامت روان از دولت‌ها و سرویس‌های سلامت خواست این گذار را تسریع کنند و نظام‌های سلامت روان را همراه با افراد دارای تجربه زیسته بسازند.